نقش دستیار دندانپزشک در شرایط اورژانسی مطب دندانپزشکی

اورژانس شرایطی است که در آن اقدام فوری برای فردی که آسیب دیده یا به طور ناگهانی دچار حادثه شده لازم است. هنگام بروز حادثه اورژانس، زمان مناسبی برای مراجعه به کتب مرجع برای یافتن پاسخ نیست. شما باید آماده کمک رسانی به طور ناگهانی باشید. افرادی که در دسته اعمال دندانپزشکی معمول قرار می‌گیرند، تنوع زیادی از لحاظ سنی و شرایط پزشکی دارند.

مرکز آموزش انجمن پرستاری ایران با برگزاری دوره دستیار دندانپزشک یا تکنسین دندانپزشکی Dental assistant می تواند به شما کمک کند تا به عنوان یک تکنسین داندانپزشک حرفه ای فعالیت کنید. کلاس دستیار دندانپزشک با شهریه مناسب و در کمترین زمان بالاترین بهره وری آموزش داده می شود برای اطلاعات بیشتر با این شماره 02166575754 و به این آدرس خیابان آزادی نبش خیابان والعصر ساختمان تمجیدی مراجعه نمایید.

همه افرادی که در مطب دندانپزشکی کار می کنند باید دانش و آگاهی لازم را در موارد زیر داشته باشند:

1. دانستن وظایف در شرایط اورژانس.

      2. ارزیابی حالتهای بیمار هنگام آمدن به سمت یونیت، در طول درمان و هنگام ترک کردن یونیت دندانپزشکی برا ی جلوگیری از پیش آمد اورژانس

      3. داشتن ابزارهای مخصوص شرایط اورژانس و داشتن مهارت کافی چگونگی استفاده از آنها.4.

      4.چک کردن علائم حیاتی بیمار(نبض، تنفس، فشار خون، درجه حرارت)

      5.آمادگی انجام CPR در صورت نیاز.

      6.آمادگی انجام مانور هایملیخ در صورت نیاز.

چند نکته:

• همه پرسنل باید در زمینه CPR ، مانور هایملیخ و چگونگی چک کردن علائم حیاتی آموزش دیده باشند.
• بهترین راه برای جلوگیری از بروزشرایط اورژانس بیمار در مطب دندانپزشکی داشتن تاریخچه پزشکی بیمار به صورت کامل و به روز می باشد، مثل داشتن بیماری خاص،استفاده از داروی خاص،آلرژی به ماده خاص .

وظایف هر فرد در شرایط اورژانس

در اداره شرایط اورژانس باید چند نفر دوره دیده ، هر کدام نقش خاصی را به عهده گیرند که تعیین مسئولیت آن به عهده دندانپزشک است .البته همه کارکنان باید آموزش کامل دیده باشند و در صورت لزوم مسئولیتشان را با یکدیگر تعویض کنند. هر فرد به تنهایی نیز باید بتواند شرایط اورژانس را در صورت نیاز کنترل کند.آموزش ها باید همیشه ارزیابی شوند. ممکن است یک اورژانس ماهها در مطب دندانپزشکی اتفاق نیفتد ولی افراد باید وظیفه شان را تمرین کنند.

نقش افراد تیم دندانپزشکی در شرایط اورژانس

۱: منشی: با اورژانس تماس بگیرد و در کنار تلفن بماند تا اطلاعات لازم را در صورت نیاز تیم پزشکی اورژانس در اختیارشان قرار دهد.

۲ : دستیار دندانپزشک:  اکسیژن لازم را فراهم کند که شامل باز کردن یقه تنگ لباس بیمار ، باز کردن در و پنجره و آوردن کپسول اکسیژن می باشد. همچنین وظیفه آوردن کیت داروهای اورژانس را به عهده دارد.

۳: دندانپزشک و دستیار: نزد بیمار بمانند تا علائم حیاتی را ارزیابی کنند یا در صورت امکان بهبود بخشند.

لیست تلفن های اورژانس باید کنار هر تلفن باشد، که شامل شماره پلیس(110) ، شماره آتش نشانی(125) و اورژانس پزشکی (115) می باشد.

امکانات مورد نیاز برای اورژانس

اکثر مطب ها یک کشو یا یک کیت برای شرایط اورژانس دارند که مسئولیت نگهداری و به روز کردن این تجهیزات به عهده دستیار دندانپزشک می باشد. جهت آمادگی برای اورژانس باید همیشه داروهای تزریقی،خوراکی و استنشاقی کیت اورژانس در کنار ماسک اکسیژن و لوله پلاستیکی، سوزن و سرنگ تزریق آماده باشند.

اکسیژن اغلب اوقات عامل ایده آل برای احیاء کردن بیمار بیهوش به علت بروز شرایط اورژانس می باشد، به جز بیمار دارای دیسترس تنفسی.

چند نکته:

• مخزن اکسیژن باید هر هفته برای احتمال نشتی توسط دستیار چک شود.
• تاریخ داروها درکیت اورژانس باید هر ماه توسط دستیار چک شود. قبل از تاریخ انقضا، داروی جدید تهیه شده و سریع با داروی قدیمی تعویض شود.
• نگهداری قرصها در ظروف پلاستیکی یا مقوایی یا مخلوط نمودن آنها با سایر قرصها یا کپسولها اثر دارو را کاهش می دهد. قرار دادن دارو در معرض هوا، گرما و رطوبت نیز باعث کاهش کارایی دارو می گردد.رعایت این موارد الزامی می باشد.

چند اصطلاح:

 :Symptom بیمار از احساسش قبل از درمان، در طول درمان یا بعد از درمان  به شما می گوید. مثلا من به سختی نفس می کشم.

 :Signوقتی که دندانپزشک یا دستیار کمک دندانپزشک تغییر وضعیت یک بیمار را مشاهده می کند. مثلا سرعت ضربان قلب بالا است یا بیمار صورت رنگ پریده پیدا کرده است.

نکته:

• Sign ازSymptom   قابل اعتمادتر می باشد.
• تشخیص شرایط اورژانس کار شما نیست. به عنوان دستیار دندانپزشک، وظیفه شما انتقال اطلاعات Sign وSymptom  مشاهده شده به دندانپزشک می باشد. تفسیر این اطلاعات بر عهده دندانپزشک می باشد.

علائم حیاتی

علائمی که نشان دهنده حیات ، مرگ و سلامت فرد است را علائم حیاتی می‌گویند.

علائم حیاتی هر بیمار جدید می بایست چک و ثبت شود تا یک ارزیابی پایه و اساسی از او بدست آید . بررسی علائم حیاتی بیمار در یک موقعیت اورژانس ضروری است و همه اعضای مطب می بایست  قابلیت انجام این مهارت را داشته باشند.

در مطب دندانپزشکی از  نبض سه شریان بدن انسان در شرایط مختلف استفاده می شود:

الف)شریان رادیال(Radial Artery) : در قسمت داخلی مچ دست در نیمه نزدیک تر به انگشت شست وجود دارد. برای چک کردن نبض بیمار استفاده میشود.

ب)شریان براکیال(Brachial Artery) : در قسمت داخلی آرنج قرار دارد. برای چک کردن فشار خون استفاده می شود.

ج)شریان کاروتید(Carotid Artery) : در هر دو نیمه راست و چپ گلو زیر زاویه مندیبل (محل جدا شدن تنه از راموس مندیبل) می باشد. نبض این شریان در شرایط اورژانس بررسی می شود، زیرا آخرین نبضی است که از بدن خارج می شود و اولین نبضی است که به بدن وارد می شود.

نکته:

• برای حس کردن نبض این شریان ها از انگشت اشاره و میانی استفاده کنید.
• هرگز از انگشت شست برای حس کردن نبض شریان ها استفاده نکنید، زیرا انگشت شست خود دارای نبض می باشد.

علائم حیاتی شامل موارد زیر می باشد :

1- نبض (pulse)

2- تنفس(Breath)

3- فشار خون ( Blood pressure)

4- درجه حرارت (Temperature)

1- نبض (pulse): نبض معرف ضربان قلب است. انبساط و انقباض قلب باعث ایجاد ضربان آن می شود.

چک کردن تعداد نبض:

• از شریان رادیال استفاده می کنیم.
• عدد نبض حس شده زیر انگشتان را برای مدت یک دقیقه محاسبه می‌کنیم. تعداد نبض طبیعی در حالت استراحت در بزرگسالان 100-60 نبض در دقیقه (Beats per minute)است که با اختصار BPM  نمایش داده می شود.

2- تنفس(Breath)

به مجموع عمل دم و بازدم تنفس می گویند. بدن ما در  عمل دم اکسیژن می گیرد و در عمل بازدم دی اکسید کربن را دفع می کند.

چک کردن تعداد تنفس

• تنفس از روش مشاهده به قفسه سینه و شمارش تعداد تنفس ها در یک دقیقه استفاده می کنیم.

• تعداد تنفس طبیعی در حالت استراحت در فرد بالغ 20-12 تنفس در دقیقه (Breath per minute) می باشد که با اختصار BPM  نمایش داده می شود.

3- فشار خون ( Blood pressure)

به میزان کاری که قلب برای منتشر کردن و پمپ کردن خون در سراسر بدن انجام می دهد فشارخون می گوییم. فشار خون را با دستگاه فشارسنج  (Sphygmomanometer) و به کمک گوشی پزشکی (stethoscope) اندازه گیری می کنند.

دستگاه فشار سنج از کاف (cuff) قسمتی که روی بازو بسته می شود، صفحه مدرج برای تعیین میزان فشار سیستولیک و دیاستولیک ، پمپ و لوله های رابط تشکیل شده است .

 فشار خون از دو جزء اصلی تشکیل می شود :

الف) فشار خون سیستولیک یا ماکزیمم (Max) : حداکثر فشار خون ایجاد شده از سمت قلب که به شریان ها وارد می شود.

ب) فشار خون دیاستولیک یا مینیمم(Min) : حداقل فشار ایجاد شده از سمت قلب که بر دیواره شریان ها وارد می شود .

عدد بدست آمده درفشارسیستولیک و دیاستولیک به صورت کسر بیان می شود . فشار سیتولیک در صورت کسر و فشار دیاستولیک در مخرج کسر قرار میگیرد. 

فشار خون طبیعی در حالت استراحت 80/120میلی متر جیوه می باشد . که به اختصاری با mm/Hg نمایش داده می شود.

 انواع دستگاه فشارسنج شامل :

الف) دستگاه فشار سنج عقربه ای

ب) دستگاه فشارسنج جیوه ای

ج) دستگاه فشار سنج دیجیتالی : در این دستگاه به گوشی پزشکی نیاز نداریم.

در این دستگاه فشار خون به صورت دیجیتال روی صفحه نمایش دستگاه نشان داده می شود.

نحوه چک کردن فشار خون:

• کاف را در حدود 2 تا 4 سانتیمتر بالاتر از چین آرنج به دور بازو ببندید .
• دیافراگم مسطح گوشی پزشکی را روی محل نبض براکیال قرار دهید و نگه دارید.
• پمپ هوا را در کف دست راست گرفته و پیچ دریچه را با انگشت شست و اشاره همان دست محکم کنید تا بسته شود . سپس پمپ را فشار دهید تا هوا وارد کاف شود و این کار را ادامه دهید تا درجه  فشار سنج عدد حدود mm/Hg 220 را نشان دهد .
• در حالی که با گوشی پزشکی در حال گوش دادن هستید ، پیچ دریچه را کمی باز کنید و اجازه دهید هوا به آرامی خارج شود.
• هنگامی که اولین صدای ضعیف شبیه به ضربه زدن از طریق گوشی پزشکی شنیده شد، عددی که فشارسنج نشان می دهد را به خاطر بسپارید . این عدد همان فشار سیستولیک است و در صورت کسر نوشته می شود .
• وقتی صدای نبض از طریق گوشی حذف شد و دیگر صدایی نشنیدید،مجدد عددی که فشارسنج نشان می دهد را به خاطر بسپارید. این عدد همان فشار دیاستولیک است و در مخرج کسر نوشته می شود .
• وقتی فشار دیاستولیک هم خوانده شد پیچ دریچه پمپ را کاملا باز کنید تا هوای داخل کاف یا بازوبند کاملاَ خارج شود .
• در نهایت عددهای به خاطر سپرده شده سیستولیک و دیاستولیک رادر پرونده بیمار به عنوان فشار خون ثبت کنید.

4-  درجه حرارت (Temperature)

فعالیت و سوخت وساز بدن تولید حرارت می کند . کاهش یا افزایش این حرارت می‌تواند خطرناک باشد درجه طبیعی حرارت بدن 7/37-8/36 درجه سانتیگراد می‌باشد که با اختصار ° c  نمایش داده می شود که به صورت میانگین درجه طبیعی حرارت بدن را ° c  37 بیان می کنند.

برای سنجش دمای بدن از دماسنج ( ترمومتر) استفاده می شود و در دندانپزشکی معمولا از طریق دهان درجه حرارت را اندازه گیری می کنند.

انواع ترمومتر ( thermometer) شامل:

الف) ترمومتر جیوه ای

ب) ترمومتر نواری

ج) ترمومتر دیجیتالی